Điều trị mộng mắt

Mộng mắt là bệnh phổ biến, thường gặp ở các quốc gia nhiệt đới và cận nhiệt đới. Những yếu tố môi trường liên quan đến nguyên nhân cơ chế bệnh sinh như gió, bụi, ánh nắng mặt trời, tỉ lệ bệnh có thể khác nhau do vị trí địa lý. Việt nam nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, có bờ biển trải dài dọc theo đất n­ước, với thời gian nắng gần như quanh năm, nền kinh tế nông nghiệp nên tỷ lệ mộng mắt cao. Tỉ lệ mắc mộng một mắt từ 5,2% đến 19,56%, tỷ lệ mộng thịt hai mắt là 7,99% (điều tra năm 2005).

1. Mộng mắt là gì

Mộng mắt hay còn gọi là mộng thịt (tiếng anh pterygium) là sự tăng sinh các tế bào kết mạc tạo thành vùng mô hình cánh hoặc tam giác nhô lên phần lòng trắng của mắt. Bệnh phát triển từ khóe mắt, sau đó lan ra bên ngoài hoặc hướng đến giác mạc. Mộng thịt có thể ảnh hưởng đến 1 hoặc 2 mắt nhưng thường không xảy ra đồng thời.

Mộng thịt gây ảnh hưởng như thế nào?

• Thường xuyên cộm đỏ, chảy nước mắt
• Nhìn mờ khi mộng gây loạn thị, hoặc mộng lớn che khuất tầm nhìn
• Ảnh hưởng thẩm mỹ
• Ảnh hưởng chất lượng cuộc sống

2. Mộng thịt ở mắt được phân loại như thế nào

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO) 
Độ 1 – Mộng thịt lan đến rìa của giác mạc (<2mm). 
Độ 2 – Mộng thịt lan đến giữa rìa giác mạc và bờ đồng tử (2 – 4mm). 
Độ 3 – Mộng thịt xâm lấn đến bờ đồng tử (> 4mm). 
Độ 4 – Mộng thịt xâm lấn và bao phủ qua đồng tử.

3. Nguyên nhân bị mộng mắt

Một số nguyên nhân phổ biến của mộng thịt bao gồm 

• Tia cực tím: Những người có công việc dành nhiều thời gian hoạt động ở ngoài trời có nguy cơ cao mắc bệnh mộng mắt.
• Di truyền:  Một số nhà nghiên cứu cho biết, những người bệnh có tiền sử gia đình mắc bệnh mộng thịt mắt có khả năng cao hơn người khác.
• Tiếp xúc với các chất kích thích: Bụi, cát và gió có thể làm nghiệm trọng thêm tình trạng mộng mắt.
• Các yếu tố nguy cơ khác như Bệnh nhân có tiền sử khô mắt, dễ bị bệnh mộng thịt.

4. Dấu hiệu mộng mắt phổ biến

Các dấu hiệu phổ biến của mộng mắt người bệnh dễ nhận thấy như sau [3]:

• Một mảng nhỏ màu hồng hơi nhô trên mắt.
• Mắt đỏ, khó chịu hoặc sưng tấy.
• Khô, ngứa hoặc nóng mắt.
• Cảm giác như có cát hoặc sạn trong mắt.
• Đôi mắt đẫm lệ.
• Khi mộng mắt tăng kích thước và lan rộng gây mờ hoặc nhìn đôi (nếu mộng thịt mắt phát triển trên giác mạc).

Nếu mắt cảm thấy ngứa hoặc khó chịu và thấy khối u phát triển trên bề mặt mắt, hãy khám bác sĩ khoa Mắt càng sớm càng tốt. Bệnh mộng thịt lành tính, có thể điều trị. Nếu để lâu dài, bệnh sẽ gây khó chịu và ảnh hưởng đến vấn đề thị lực sau này.

5. Đối tượng dễ bị mộng mắt (mộng thịt)

Bất cứ ai cũng có thể mắc mộng thịt nhưng các đặc điểm về tuổi tác, giới tính và vị trí địa lý có thể làm tăng nguy cơ:

• Người từ 20 – 40 tuổi có nhiều khả năng bị mộng mắt.
• Nam giới có nguy cơ mắc bệnh mộng thịt cao gấp 2 lần so với phụ nữ.
• Những người sống gần xích đạo có nguy cơ cao hơn do tiếp xúc với ánh sáng cực tím mạnh hơn.

6. Chẩn đoán mộng thịt trong mắt thế nào

Để chẩn đoán mộng thịt mắt bác sĩ sẻ sử dụng đèn khe. Thiết bị này, giúp bác sĩ kiểm tra giác mạc, mống mắt thủy tinh thể của bệnh nhân. Ngoài ra, bác sĩ có thể cần các xét nghiệm bổ sung như: 

• Kiểm tra thị lực: Kiểm tra tầm nhìn người bệnh liệu có thể nhìn thấy các chữ cái hoặc biểu tượng trên biểu đồ cách xa 6m.
• Đánh giá hình dạng giác mạc: Sử dụng máy tính để tạo bản đồ 3D để chụp toàn cảnh giác mạc nhằm phát hiện bất thường.

Bác sĩ có thể chụp ảnh mắt của người bệnh để theo dõi những thay đổi sự phát triển của mộng thịt theo thời gian. Ngoài ra, có thể yêu cầu các xét nghiệm khác để loại trừ các tình trạng khác, chẳng hạn bệnh ung thư ảnh hưởng đến mắt.

7. Phương pháp điều trị mộng thịt ở mắt

Phương pháp điều trị sẽ phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của tình trạng riêng. Các phương pháp điều trị mộng thịt ở mắt (kéo mây) bao gồm:

1. Thuốc nhỏ mắt
Thuốc nhỏ mắt thường dùng để điều trị kích ứng nhẹ và làm dịu giác mạc. Đối với tình trạng nặng, bác sĩ chuyên khoa Mắt có thể kê đơn thuốc nhỏ mắt steroid trong thời gian ngắn và phải được bác sĩ chỉ định liều lượng, tần suất nhỏ. Loại thuốc này chỉ làm giảm các triệu chứng và không phải là thuốc chữa bệnh.

2. Phẫu thuật
Phẫu thuật là phương pháp điều trị duy nhất có thể loại bỏ mộng thịt. Nên loại bỏ mộng thịt trước khi bệnh phát triển lên giác mạc. Bệnh mộng thịt ở mắt khi lan đến giác mạc có thể gây sẹo giác mạc và ảnh hưởng thị lực vĩnh viễn. 

Hiện có 3 phương pháp điều trị phẫu thuật mộng mắt chính bao gồm:

• Phương pháp cắt mộng đơn thuần: Nhanh, không đòi hỏi kỹ thuật và trang thiết bị phức tạp. Tuy nhiên tỉ lệ tái phát mộng thịt cao.
• Phương pháp cắt mộng có ghép kết mạc tự thân: Đòi hỏi có sinh hiển vi phẫu thuật, phẫu thuật viên có tay nghề cao. Tỉ lệ tái phát thấp, an toàn, hiệu quả, là phương pháp đang được các cơ sở y tế áp dụng rộng rãi.
• Phương pháp ghép kết mạc có vạt xoay: Là phương pháp mới không yêu cầu trang thiết bị quá phức tạp, an toàn, hiệu quả, tỉ lệ tái phát thấp.

*Những lưu ý sau phẫu thuật mộng: 

• Nhỏ thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Tái khám theo hẹn, cắt chỉ sau 10 - 14 ngày.
• Ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, tăng cường trái cây, uống nhiều nước.
• Tái khám ngay khi có triệu chứng bất thường tại mắt.
• Tránh va chạm mạnh vào mắt, tránh dụi mắt. Tránh để nước vào mắt khi tắm gội.
• Kiêng uống rượu, bia, hút thuốc lá.
• Tránh bụi khói, môi trường ô nhiễm.

8. Phòng ngừa mộng mắt thế nào

Để phòng ngừa mộng mắt, mỗi người nên thực hiện các biện pháp sau đây:

• Chủ động bảo vệ mắt khỏi bức xạ cực tím bằng cách đội mũ rộng vành và đeo kính râm có tròng được thiết kế ngăn tia cực tím khi ở ngoài trời. Khi nào ra ngoài cần đeo kính râm để ngăn gió, bụi và cát.
• Tránh khí hậu khô hoặc ấm, môi trường nhiều khói và gió, vì có thể gây viêm và làm trầm trọng các triệu chứng mộng thịt, chẳng hạn khô và kích ứng mắt.
• Thường xuyên nhận biết liệu có sự thay đổi nào trong mắt. Nếu có mộng thịt, hãy thường xuyên quan sát kích thước, màu sắc và hình dạng. Ngoài ra, khi nhận thấy bất kỳ các biểu hiện bất thường ở mắt hãy đến bệnh viện để bác sĩ chẩn đoán và điều trị kịp thời.
• Để giảm thiểu nguy cơ tái phát sau phẫu thuật mộng thịt cần hạn chế tiếp xúc với tia cực tím.

Nếu bạn thấy có một khối trong mắt xuất hiện bất thường thì hãy đến gặp bác sĩ mắt để được thăm khám và tư vấn điều trị. Nhìn chung, mộng thịt nên được điều trị sớm trước khi nó phát triển trên giác mạc vì có thể làm sẹo giác mạc và gây mất thị lực không phục hồi.