Điều trị viêm tắc lệ đạo

Lệ đạo là hệ thống ống có cấu tạo đặc biệt. Nó bắt đầu bằng điểm lệ ở góc trong của mi mắt và kết thúc tại khe mũi dưới. Bộ phận này có tuyến lệ chính nằm ở góc trên ngoài của hốc mắt và tuyến lệ phụ nằm rải rác ở kết mạc. Chức năng của nó là chế tiết nước mắt.

Như vậy, viêm tắc lệ đạo nói nôm na là bệnh lý khi đường dẫn nước mắt bị tắc nghẽn. Tình trạng này làm nước mắt không thể thoát và chảy ra ngoài nên gọi là “chảy nước mắt sống”. Nó có thể gây kích thích, làm mắt bị nhiễm trùng mạn tính kèm theo những triệu chứng khó chịu. Vì vậy, việc phát hiện và điều trị sớm là rất quan trọng để tránh những biến chứng nguy hiểm.

1. Các loại viêm tắc lệ đạo mà bạn cần phải biết

• Tắc lệ đạo trước túi lệ. Đây là tình trạng không có điểm lệ, lệ quản hay bị tắc điểm lệ, lệ quản.
• Tắc lệ đạo sau túi lệ. Đây là tình trạng cổ túi lệ bị tắc hoặc người bệnh bị tắc ống lệ mũi bẩm sinh.
• Tắc lệ đạo bẩm sinh. Thường xuất hiện từ khi trẻ mới được 1 – 2 tuần tuổi hoặc có thể muộn hơn. Nguyên nhân thường do ứ đọng chất dịch trong lòng lệ đạo, hoặc do tồn tại một màng mỏng che lấp đầu dưới của ống lệ mũi nơi đổ vào ngách mũi.
• Tắc lệ đạo mắc phải. Phần lớn những trường hợp tắc lệ đạo mắc phải này là không rõ nguyên nhân. Có thể gặp tắc ở điểm lệ, lệ quản, ống lệ chung, túi lệ hay ống lệ mũi.

2. Nguyên nhân gây viêm tắc lệ đạo

• Tắc lệ đạo bẩm sinh ở trẻ: Khi còn trong bụng mẹ, ống lệ mũi của trẻ được che lại bởi một lớp màng mỏng. Sau khi chào đời, nếu lớp màng này không tự mở ra thì trẻ sẽ có nguy cơ cao bị tắc lệ đạo bẩm sinh.
• Tắc lệ đạo ở người lớn trưởng thành: Viêm mũi hoặc viêm xoang mạn tính đều có thể gây tắc lệ đạo. Tình trạng viêm xoang sẽ kích thích các mô tạo sẹo gây tắc nghẽn đường dẫn nước mắt.
• Thay đổi do tuổi tác. Điểm lệ ở người lớn tuổi thường bị hẹp dần, dẫn đến bít tắc làm nước mắt không thể chảy xuống lệ quản.
• Chấn thương mũi (như gãy mũi, phẫu thuật xoang hàm). Trong trường hợp này, mô sẹo sẽ là tác nhân gây nghẹt hệ thống lệ đạo.
• Những phát triển bất thường về sọ và mắt. Hội chứng Down hoặc các rối loạn khác có thể làm tăng nguy cơ tắc tuyến lệ ở bất kỳ độ tuổi, giới tính nào.
• Do poly mũi. Đây là tình trạng mẩu thịt thừa – được hình thành từ niêm mạc mũi, chủ yếu ở những người bị viêm mũi dị ứng – nằm trong xoang mũi gây tắc tuyến lệ.
• Do khối u hoặc sẹo tại mắt làm co kéo, gây chèn ép lên đường dẫn lệ, dẫn đến viêm tắc lệ đạo.

3. Triệu chứng viêm tắc lệ đạo

• Chảy nước mắt sống thường xuyên.
• Viêm túi lệ mạn tính. Sưng nề, căng phần góc trong mắt là biểu hiện thường gặp. Khi massage hoặc day ấn vào có thể làm trào mủ nhầy trong mắt (từ lỗ ghèn) và xẹp xuống. Song một thời gian sau lại phồng lên trở lại.
• Viêm tắc lệ đạo có thể gây nhiễm trùng cấp tính. Tình trạng này dẫn đến sự phát triển của vi khuẩn trong nước mắt bị ứ đọng ở lệ đạo. Một số triệu chứng thường gặp như sưng, nóng, đỏ và đau.
• Chảy mủ từ lỗ ghèn, có thể gây dò, thoát mủ ra ngoài da.

4. Cách chẩn đoán viêm tắc lệ đạo

Thông thường, chảy nước mắt là dấu hiệu nhận biết tắc lệ đạo phổ biến. Song có rất nhiều nguyên nhân khác cũng gây nên tình trạng tương tự như tuyến lệ tăng tiết hoặc giảm thoát… Do đó, để chẩn đoán viêm tắc lệ đạo chính xác, ngoài dựa vào dấu hiệu trên, người bệnh cần được tiến hành thăm khám và thực hiện một số xét nghiệm liên quan.

Khám lâm sàng

• Thông qua quan sát, sờ nắn hoặc ấn vào túi lệ kiểm tra, khám lâm sàng bệnh viêm tắc lệ đạo có thể:
• Phát hiện nguyên nhân chảy nước mắt là do kết mạc, giác mạc bị kích thích. Một số vấn đề về mắt có thể kể đến như viêm kết mạc, viêm giác mạc, dị vật kết giác mạc…
• Phát hiện bất thường ở mi mắt như hẹp điểm lệ, không có điểm lệ hay điểm lạc lạc chỗ.
• Phát hiện bằng cách quan sát liềm nước mắt. Một số trường hợp chảy nước mắt không rõ nguyên nhân nhưng có liền nước mắt cao, dẫn đến ứ đọng, gây viêm tắc lệ đạo.

Test trào ngược

Đây là phương pháp test đơn giản, dễ thực hiện nhưng lại có giá trị cao trong chẩn đoán tắc ống lệ đạo. Bằng cách nhỏ vào hai túi kết mạc mỗi bên một giọt Fluorescein 2% kết hợp với việc chớp mắt 5 lần, bác sĩ có thể tiến hành kiểm tra tình trạng sức khoẻ về mắt.

Dựa vào sự trào ngược của nước mắt, tình trạng viêm tắc lệ đạo có thể được xác định. Khi xoa nắn ngón tay trỏ vào vùng túi lệ dưới ánh sáng xanh Cobalt của đèn soi đáy mắt, điểm lệ được quan sát rõ. Thử nghiệm được xem là dương tính khi có nước mắt được nhuộm màu trào qua điểm lệ dưới.

Bơm thăm dò lệ đạo

Đây là một phương pháp khá chính xác để đánh giá tắc lệ đạo. Bằng cách bơm dung dịch nước muối sinh lý qua một trong hai lệ quản, các tình trạng tắc lệ đạo có thể được xác định như sau:

• Tắc lệ quản hoàn toàn.
• Tắc lệ quản chung.
• Tắc ống lệ mũi kèm túi lệ mãn, hai lệ quản thông.
• Tắc ống lệ mũi hoàn toàn và tắc lệ quản đối diện.
• Ống lệ mũi thông.

5. Phương pháp điều trị tắc lệ đạo

Tắc lệ đạo bẩm sinh ở trẻ nhỏ (< 6 tháng tuổi): Đối với trường hợp này, day, nắn vùng góc trong mắt, nơi có túi lệ, kết hợp với dùng kháng sinh nhỏ mắt được xem là phương pháp tối ưu. Nếu biện pháp này không hiệu quả cần cho trẻ bơm rửa và thông lệ đạo, giúp thông nước mắt xuống mũi. Tuổi để thông lệ đạo tốt nhất là khi trẻ được 4 - 5 tuổi. Trường hợp trẻ lớn hơn, nên đưa trẻ đến khám tại chuyên khoa mắt để bác sĩ xác định chính xác nguyên nhân.

Tắc lệ đạo ở các đối tượng và nguyên do khác có thể điều trị nội hoặc ngoại khoa. Vấn đề này phụ thuộc vào tình trạng bệnh lý. Tuy nhiên, phần lớn các trường hợp viêm tắc lệ đạo phải can thiệp ngoại khoa. Chủ yếu là phẫu thuật nối thông túi lệ mũi.

Phẫu thuật nối thông túi lệ mũi qua đường mũi. Có ưu điểm là thời gian phẫu thuật ngắn, ít sang chấn mô lành xung quanh đường lệ, không để lại sẹo nhưng kết quả thường thấp hơn phẫu thuật nối thông túi lệ mũi qua đường rạch da.

Phẫu thuật nối thông túi lệ mũi qua đường rạch da. Hiện nay có hai phẫu thuật chính thường áp dụng là phẫu thuật Taumi và phẫu thuật Dupuy-Dutemps.

Đối với tình trạng lệ quản bị đứt do chấn thương, phẫu thuật khâu nối lệ quản và đặt ống Silicon trong lòng lệ quản có thể được tiến hành. Tuỳ vào mức độ nặng nhẹ của chấn thương mà ống silicon có thể được lưu lại từ 3 – 12 tháng.

Điều quan trọng là khi phát hiện các triệu chứng của tắc lệ đạo, người bệnh nên đến khám tại các cơ sở y tế chuyên khoa mắt để được chẩn đoán và điều trị kịp thời, ngăn ngừa các biến chứng nghiêm trọng.