Điều trị viêm kết mạc dị ứng

Kết mạc là một lớp màng mỏng, phủ bên trên bề mặt củng mạc (tròng trắng) và lót mặt trong của mi mắt. Viêm kết mạc dị ứng là một thể bệnh thường gặp của kết mạc, gồm những phản ứng viêm khi tiếp xúc với các dị nguyên (các chất làm hệ thống miễn dịch của cơ thể tăng phản ứng, giải phóng các chất gây ngứa, giãn mạch...).

1. Phân loại viêm kết mạc dị ứng

• Viêm kết mạc dị ứng cấp: Cơ chế bệnh sinh là do phản ứng viêm cấp tính ngay sau khi tiếp xúc với các dị nguyên ( ví dụ như mỹ phẩm lạ, thuốc tra mắt, hóa chất, hay từ bụi, phấn, hoa, lông thú nuôi...). Mi mắt và kết mạc đôi khi sưng phù làm người bệnh cảm thấy lo sợ, tuy nhiên, tình trạng này thường kéo dài trong vài giờ và có thể tự giới hạn.
• Viêm kết mạc dị ứng theo mùa hoặc quanh năm: Tình trạng dị ứng xảy ra nặng hơn theo mùa (thường là mùa xuân hay hè của các nước ôn đới) hoặc có thể xuất hiện quanh năm và kèm theo viêm mũi dị ứng.
• Viêm kết mạc dị ứng mùa xuân: Đây là một thể bệnh đặc biệt, thường xuất hiện ở trẻ trai từ 5 - 7 tuổi, có tiền sử bị chàm, có tiền căn dị ứng trong gia đình. Bệnh lý này có thể gây tổn thương giác mạc, gây ảnh hưởng thị lực.
• Dị ứng kết - giác mạc: Thường xuất hiện ở người trưởng thành, có tiền sử mắc bệnh chàm hay hen suyễn. Viêm kết mạc dị ứng thể này biểu hiện quanh năm, ngoài kết mạc, gây ra tổn thương mi mắt (sưng, vảy da mi, sừng da mi) và giác mạc kèm theo làm giảm thị lực.
• Viêm kết mạc dị ứng nhú gai khổng lồ: Đây là thể bệnh do sự tiếp xúc cơ học trực tiếp của kết mạc mi với những dị vật như kính áp tròng, mắt giả, chỉ khâu... gây tổn thương dạng nhú to ở mi mắt thấy được qua thăm khám trên lâm sàng.

Các nhú ở kết mạc nổi lên hình vuông như xếp gạch khi bị thể dị ứng kết mạc mùa xuân

2. Triệu chứng bệnh viêm kết mạc dị ứng

Một số triệu chứng thường gặp ở người mắc viêm kết mạc dị ứng như: 

• Mắt bị kích thích, đau, ngứa thường xuất hiện thành từng cơn vào một giờ nhất định, hay gặp nhất là sáng sớm khi mới thức dậy
• Cảm giác bỏng rát trong mắt
• Chảy nước mắt, tiết tố trong, dai, dính
• Mắt sưng nề, đỏ
• Nhạy cảm với ánh sáng, sợ ánh sáng
• Loét giác mạc màu trắng xám, đáy sạch phẳng, bờ gọn, ít kích thích (loét trơ)
• Mí mắt thô ráp, và có chất nhầy màu trắng (đặc biệt là bên trong mi trên), khi lộn mi trên có thể thấy những nhú lớn đường kính > 1mm xếp cạnh nhau như đá lát có các rãnh ngăn cách sâu, có mạch máu ở đỉnh nhú do sự tăng sản tổ chức xơ đội biểu mô kết mạc lên cao hoặc những hạt tròn màu trắng sữa ở quanh rìa giác mạc (hạt Horner Trantas)
• Cận lâm sàng : xét nghiệm tế bào học kết mạc hoặc nước mắt có thể thấy tăng bạch cầu.

Bệnh nhân mắc viêm kết mạc dị ứng điều trị tại bệnh viện Mắt Kĩ Thuật Cao Hà Nội (Mắt Hitec)

3. Điều trị viêm kết mạc dị ứng  

Hầu hết các trường hợp viêm kết mạc dị ứng có tiên lượng tốt. Hiếm khi xuất hiện biến chứng. Với bệnh nhân bị tổn thương giác mạc nếu không được điều trị kịp thời có thể mất thị lực. Các loại thuốc dùng để kiểm soát viêm mắt dị ứng nếu sử dụng không có sự theo dõi của bác sĩ có thể gây đục thủy tinh thể. Tùy vào tình trạng của mắt, người bệnh sẽ được bác sĩ chỉ định các phương pháp điều trị phù hợp. 

3. 1. Thuốc nhỏ mắt
Điều trị viêm kết mạc dị ứng bằng thuốc nhỏ mắt chống dị ứng. Sử dụng các chất bổ sung nước mắt nhân tạo và tránh các chất gây dị ứng để giúp giảm các triệu chứng. Thuốc nhỏ mắt có chất kháng histamin như ketotifen thường dùng cho trường hợp nhẹ. Có thể sử dụng thêm thuốc nhỏ mắt kháng histamin theo toa hoặc chất ổn định tế bào mast để có hiệu quả tốt hơn.

Thuốc nhỏ mắt chống viêm không chứa steroid như ketorolac giúp giảm các triệu chứng. Thuốc nhỏ mắt corticosteroid có tác dụng chống viêm mạnh hơn, tuy nhiên không nên sử dụng những loại thuốc nhỏ mắt này hơn một tuần mà không có sự theo dõi chặt chẽ của bác sĩ nhãn khoa. Nếu tự mua và sử dụng thuốc nhỏ mắt có chứa corticosteroid không có theo dõi của bác sĩ sẽ đối diện với các biến chứng như tăng nhãn áp, đục thủy tinh thể, tăng nguy cơ nhiễm trùng mắt, hoặc các bệnh về mắt…

3. 2. Thuốc uống
Nếu viêm kết mạc dị ứng có thêm các triệu chứng ở mũi và tai bác sĩ sẽ chỉ định dùng thuốc uống kháng histamine chẳng hạn như fexofenadine, cetirizine, chlorpheniramine, cinnarizin, alimemazin, hydroxyzine… giúp giảm các tình trạng dị ứng ở mắt và các vùng bị dị ứng khác trên cơ thể.  Khi dùng thuốc uống kháng histamin cần lưu ý những điều sau: thuốc sẽ gây tình trạng buồn ngủ, thiếu tập trung, không nên dừng khi lái xe, thi cử. Thận trọng khi sử dụng cho phụ nữ mang thai, nhược cơ, u xơ tiền liệt tuyến…

3.3. Thuốc bôi
Bác sĩ sẽ chỉ định sử dụng thuốc tra mắt giúp giảm triệu chứng sung huyết, đỏ, sưng, ngứa, chảy nước mắt. Các thuốc dùng để bôi ở mắt bao gồm: thuốc kháng histamine, chống viêm không steroid, thuốc ổn định tế bào mast… Với trường hợp bị bội nhiễm, có thể phải sử dụng thuốc kháng sinh trong 10 – 14 ngày.

Lưu ý: Sử dụng thuốc điều trị viêm kết mạc dị ứng cần được thăm khám và kê đơn bởi bác sĩ tránh hậu quả không mong muốn do tác dụng phụ của thuốc mang lại.

4. Chăm sóc mắt tại nhà

• Tránh dụi mắt vì điều này có thể khiến mắt bị kích ứng nhiều hơn.
• Chườm lạnh (một miếng vải sạch ngâm trong nước lạnh và sau đó đắp lên mắt khi mắt nhắm ) có thể giúp làm dịu cảm giác nóng rát
• Thuốc nhỏ bôi trơn cũng có thể giúp làm dịu mắt. Nên sử dụng các chế phẩm nước mắt nhân tạo không chứa chất bảo quản.
• Thường xuyên rửa tay, mặt, tóc để làm giảm tiếp xúc với các chất gây dị ứng
• Tránh tiếp xúc với các tác nhân dị ứng thường được biết đến như phấn hoa, bụi nhà, lông chó mèo,…Tránh các tác nhân dị ứng không cụ thể như nắng, gió, nước muối làm trầm trọng thêm tình trạng bệnh, sử dụng kính râm, mũ có kính che mặt, kính bơi khi cần thiết
• Bạn nên đến cơ sở y tế chuyên khoa mắt để đựơc kê đơn điều trị phù hợp với tình trạng bệnh, tránh tự ý mua thuốc vì mỗi thời điểm bệnh sẽ cần nhỏ những loại thuốc khác nhau. 

Viêm kết mạc dị ứng gây ra nhiều phiền toái cho người bệnh, ảnh hưởng đến công việc và chất lượng cuộc sống. Do vậy việc điều trị đúng theo chỉ dẫn của bác sĩ là cần thiết để làm giảm những khó chịu tại mắt, và tránh gây ra các biến chứng không đáng có. Bên cạnh đó, nên giữ vệ sinh cá nhân sạch sẽ, hạn chế cho tay lên mắt để tránh bụi bẩn dây vào mắt. Sử dụng nước mắt nhân tạo để làm sạch và cấp ẩm cho mắt